Dzwonek na przerwę. Dzieci wybiegają z klasy, dzielą się na grupy, zaczynają rozmowy i wymyślają wspólne zabawy. Dla jednego dziecka to najbardziej wyczekiwany moment dnia. Dla innego – sytuacja pełna niejasnych zasad, napięcia i pytań, których nie potrafi wypowiedzieć.
Jak podejść do grupy? Co powiedzieć, kiedy ktoś nie chce się bawić? Jak rozpoznać, że kolega żartuje? Co zrobić, gdy złość pojawia się szybciej niż słowa?
Umiejętności społeczne często wydają się dorosłym czymś naturalnym. W rzeczywistości są złożonym zestawem zdolności, które rozwijają się w różnym tempie. Niektóre dzieci przyswajają je spontanicznie, inne potrzebują bezpiecznego miejsca, w którym mogą je zrozumieć, przećwiczyć i stopniowo przenosić do codziennych sytuacji.
Taką przestrzeń może stworzyć Trening Umiejętności Społecznych, czyli TUS. W OmniMed w Piasecznie zajęcia kierowane są do dzieci potrzebujących wsparcia w relacjach, komunikacji, rozumieniu emocji i funkcjonowaniu w grupie.
Z oferty mogą korzystać rodziny z Piaseczna oraz pobliskich miejscowości, takich jak Nowa Iwiczna, Mysiadło, Lesznowola, Czarnów, Józefosław, Konstancin-Jeziorna, Chylice i Zalesie.
Co to jest TUS?
TUS, czyli Trening Umiejętności Społecznych, to uporządkowana forma zajęć, podczas których dzieci ćwiczą zachowania potrzebne w relacjach z innymi ludźmi.
Nie chodzi o nauczenie dziecka jednego „prawidłowego” sposobu zachowania ani o zmienianie jego osobowości. Celem jest poszerzenie dostępnych możliwości: lepsze rozpoznawanie sytuacji społecznych, wyrażanie własnych potrzeb, rozumienie emocji i radzenie sobie z trudnymi momentami w grupie.
Podczas zajęć mogą być wykorzystywane między innymi:
- rozmowy,
- gry zespołowe,
- zabawy ruchowe,
- scenki społeczne,
- odgrywanie ról,
- ćwiczenia dotyczące emocji,
- wspólne rozwiązywanie problemów,
- omawianie sytuacji znanych dzieciom ze szkoły i domu.
Grupa staje się bezpiecznym miejscem do praktyki. Dziecko może wypróbować określone zachowanie, zobaczyć reakcję innych osób, otrzymać wsparcie prowadzącego i spróbować ponownie.
Dla kogo mogą być odpowiednie zajęcia TUS?
Rodzice często szukają zajęć TUS, gdy widzą, że ich dziecko chce nawiązywać relacje, ale nie zawsze wie, jak to zrobić. Inni zauważają częste konflikty, wycofanie, trudności z przegrywaniem albo silne emocje pojawiające się w grupie.
TUS może być rozważany, gdy dziecko:
- ma trudności z nawiązywaniem i podtrzymywaniem relacji,
- nie wie, jak dołączyć do wspólnej zabawy,
- często pozostaje na uboczu grupy,
- ma problemy z rozpoznawaniem emocji innych osób,
- interpretuje wypowiedzi bardzo dosłownie,
- nie zawsze rozumie żarty, aluzje lub niepisane zasady,
- reaguje silną złością na przegraną albo odmowę,
- ma trudności z czekaniem na swoją kolej,
- często wchodzi w konflikty z rówieśnikami,
- nie potrafi spokojnie powiedzieć, czego potrzebuje,
- łatwo wycofuje się z nowych sytuacji,
- bardzo obawia się oceny innych osób,
- potrzebuje wsparcia w pracy zespołowej.
Na zajęcia TUS trafiają między innymi dzieci z ADHD, ze spektrum autyzmu, z trudnościami emocjonalnymi lub społecznymi. Sama diagnoza nie jest jednak jedynym kryterium udziału. TUS może być pomocny także dla dziecka bez rozpoznania, które z różnych powodów ma trudność z odnalezieniem się w grupie.
Jednocześnie nie każde dziecko mające problemy z rówieśnikami potrzebuje właśnie TUS. Najpierw warto zrozumieć źródło trudności.
Moje dziecko nie potrafi odnaleźć się w grupie – czy TUS będzie odpowiedni?
Dwoje dzieci może stać samotnie podczas przerwy, ale każde z zupełnie innego powodu.
Jedno nie wie, jak rozpocząć rozmowę. Drugie potrzebuje odpoczynku od hałasu. Trzecie obawia się odrzucenia po wcześniejszym konflikcie. Jeszcze inne po prostu dobrze czuje się samo i nie odczuwa z tego powodu cierpienia.
Dlatego przed zakwalifikowaniem dziecka do grupy należy spojrzeć szerzej na jego potrzeby, sposób komunikowania się, wcześniejsze doświadczenia oraz sytuacje, w których pojawia się trudność.
TUS nie powinien służyć dopasowywaniu każdego dziecka do jednego wzorca zachowania. Dobrze prowadzony trening pomaga rozwijać umiejętności przydatne w codziennym życiu, a jednocześnie respektuje temperament, granice i indywidualny sposób funkcjonowania uczestnika.
Czego dziecko może uczyć się podczas TUS?
Zakres zajęć powinien wynikać z potrzeb konkretnej grupy. Najczęściej ćwiczone są następujące obszary:
Rozpoznawanie i nazywanie emocji
Dziecko uczy się zauważać, co dzieje się z nim w różnych sytuacjach. Próbuje rozpoznawać sygnały płynące z ciała oraz łączyć je z emocjami.
Samo zdanie „jestem zły” może być ważnym krokiem. Pozwala zakomunikować stan, zanim napięcie zmieni się w krzyk, ucieczkę albo konflikt.
Rozpoczynanie i podtrzymywanie rozmowy
Dla części dzieci pytanie „mogę się z wami pobawić?” jest proste. Dla innych wymaga odwagi, rozpoznania odpowiedniego momentu i przygotowania się na różne odpowiedzi.
Podczas TUS można ćwiczyć rozpoczynanie rozmowy, słuchanie drugiej osoby, zadawanie pytań i kończenie kontaktu w sposób zrozumiały dla obu stron.
Komunikowanie swoich potrzeb
Dziecko może wiedzieć, że coś mu przeszkadza, ale nie umieć powiedzieć tego w sposób, który zostanie zrozumiany.
Zamiast zabierać przedmiot, odchodzić bez słowa albo wybuchać złością, może stopniowo uczyć się komunikatów takich jak:
- „Nie chcę się tak bawić”.
- „Potrzebuję chwili przerwy”.
- „To mi przeszkadza”.
- „Czy mogę teraz spróbować?”
- „Nie zrozumiałem, co masz na myśli”.
Radzenie sobie z odmową i przegraną
Przegrana w grze może być dla dziecka drobnym rozczarowaniem albo doświadczeniem tak silnym, że kończy się złością i rezygnacją z dalszej zabawy.
W bezpiecznych warunkach grupy można ćwiczyć rozpoznawanie tej emocji, zatrzymanie reakcji i wybieranie sposobu, który nie rani dziecka ani innych uczestników.
Rozwiązywanie konfliktów
Celem nie jest wychowanie dziecka, które nigdy się nie kłóci. Konflikty są naturalną częścią relacji.
Ważniejsze jest nauczenie się, jak powiedzieć o swoim zdaniu, wysłuchać drugiej osoby, szukać rozwiązania i – jeśli to możliwe – wrócić do kontaktu po trudnej sytuacji.
Współpraca w grupie
Wspólne zadania pomagają ćwiczyć dzielenie się rolami, czekanie na swoją kolej, proszenie o pomoc i uwzględnianie pomysłów innych dzieci.
Rozumienie perspektywy innych osób
Dziecko może stopniowo odkrywać, że ta sama sytuacja bywa odbierana na kilka sposobów. Nie oznacza to konieczności zgadzania się ze wszystkimi, ale pomaga lepiej rozumieć reakcje innych ludzi.
Jak wyglądają zajęcia TUS?
TUS nie powinien przypominać tradycyjnej lekcji, podczas której dzieci siedzą w ławkach i zapamiętują definicje. Umiejętności społeczne rozwijają się przede wszystkim poprzez doświadczenie i interakcję.
Przykładowe spotkanie może obejmować:
- przywitanie i przypomnienie zasad grupy,
- krótką rozmowę o aktualnym samopoczuciu,
- wprowadzenie konkretnego tematu,
- zabawę, grę lub scenkę pozwalającą przećwiczyć daną umiejętność,
- omówienie tego, co wydarzyło się podczas ćwiczenia,
- podsumowanie i zakończenie spotkania.
Dokładna struktura zależy od wieku uczestników, ich potrzeb, liczebności grupy i sposobu pracy prowadzących.
Dla młodszych dzieci zajęcia zwykle zawierają więcej zabawy i ruchu. Ze starszymi można szerzej omawiać sytuacje szkolne, przyjaźnie, komunikację internetową, presję grupy czy stawianie granic.
Dlaczego odpowiedni dobór grupy jest tak ważny?
Samo zapisanie kilkorga dzieci na wspólne zajęcia nie tworzy jeszcze dobrej grupy TUS.
Przy kwalifikacji warto uwzględnić:
- wiek dziecka,
- poziom rozwoju,
- sposób komunikowania się,
- charakter doświadczanych trudności,
- cele, nad którymi dziecko ma pracować,
- zdolność funkcjonowania w określonej formie grupowej,
- potrzeby pozostałych uczestników.
Grupa powinna tworzyć warunki, w których dzieci mogą się od siebie uczyć, ale nie czują się stale przytłoczone lub niezrozumiane. Z tego względu udział w TUS często poprzedza konsultacja kwalifikacyjna z rodzicem i dzieckiem.
Czy TUS jest terapią?
Najbezpieczniej powiedzieć, że TUS jest formą treningu i wsparcia ukierunkowaną na rozwijanie konkretnych kompetencji społecznych. Może być elementem szerszego procesu terapeutycznego, ale nie w każdej sytuacji zastępuje indywidualną psychoterapię, diagnozę psychologiczną, wsparcie rodziców czy konsultację lekarską.
To, czego potrzebuje dziecko, zależy od przyczyn i nasilenia trudności. Dla jednego właściwą formą pomocy będzie grupa TUS. Inne dziecko może najpierw potrzebować spotkań indywidualnych, diagnozy lub równoległego wsparcia w kilku obszarach.
W przypadku dzieci w spektrum autyzmu wytyczne NICE wskazują na znaczenie interwencji społeczno-komunikacyjnych dostosowanych do poziomu rozwoju dziecka i angażujących rodziców, opiekunów, nauczycieli lub rówieśników. Nie oznacza to jednak, że jeden program będzie odpowiedni dla każdego dziecka.
Czy rodzice otrzymują informacje o postępach dziecka?
Umiejętność przećwiczona podczas zajęć nabiera największego znaczenia wtedy, gdy dziecko potrafi wykorzystać ją w szkole, w domu albo na podwórku.
Dlatego ważnym elementem programu powinna być współpraca z rodzicami. W zależności od organizacji zajęć może ona obejmować:
- informacje o aktualnie ćwiczonych obszarach,
- konsultacje z prowadzącym,
- wskazówki do stosowania w domu,
- omówienie obserwowanych zmian,
- podsumowanie programu,
- rekomendacje dotyczące dalszego wsparcia.
Nie chodzi o szczegółowe relacjonowanie wszystkiego, co powiedziały dzieci. Grupa powinna zachować poczucie bezpieczeństwa. Rodzic potrzebuje jednak wiedzieć, nad czym pracuje jego dziecko i jak może wspierać je w codziennych sytuacjach.
Po czym poznać, że zajęcia są dobrze dobrane?
Postęp nie zawsze wygląda jak nagła zmiana zachowania. Czasem pierwszym sygnałem jest to, że dziecko potrafi nazwać emocję, poprosić o przerwę albo po przegranej szybciej wraca do wspólnej zabawy.
Warto zwracać uwagę, czy dziecko:
- rozumie cel zajęć,
- czuje się w grupie bezpiecznie,
- potrafi uczestniczyć w proponowanych aktywnościach,
- stopniowo korzysta z poznanych sposobów także poza zajęciami,
- nie jest zmuszane do zachowań naruszających jego granice,
- otrzymuje wsparcie dopasowane do swoich potrzeb.
Nie należy obiecywać, że efekty pojawią się po określonej liczbie spotkań. Tempo rozwoju zależy od dziecka, rodzaju trudności, dopasowania grupy i możliwości wykorzystywania ćwiczonych umiejętności w codziennym życiu.
TUS w Piasecznie – od czego zacząć?
Pierwszym krokiem powinna być konsultacja kwalifikacyjna. Pozwala ona poznać potrzeby dziecka i ocenić, czy zajęcia grupowe będą dla niego odpowiednią formą wsparcia.
Podczas konsultacji rodzic może opowiedzieć między innymi:
- w jakich sytuacjach pojawiają się trudności,
- jak dziecko funkcjonuje w szkole i w domu,
- jak reaguje na kontakt z rówieśnikami,
- czy posiada diagnozę psychologiczną lub medyczną,
- z jakich form pomocy korzystało wcześniej,
- czego rodzina oczekuje od udziału w grupie.
Na tej podstawie można określić cele oraz poszukać grupy dopasowanej do wieku i sposobu funkcjonowania dziecka.
Szukasz zajęć TUS dla dziecka?
Jeżeli widzisz, że Twoje dziecko ma trudność z odnalezieniem się w grupie, nawiązywaniem relacji, wyrażaniem potrzeb lub radzeniem sobie z konfliktami, pierwsza konsultacja może pomóc uporządkować sytuację.
W OmniMed w Piasecznie prowadzimy kwalifikacje do grup Treningu Umiejętności Społecznych dla dzieci. Przed zapisem pomagamy ocenić potrzeby dziecka i sprawdzić, czy TUS będzie dla niego odpowiednią formą wsparcia.
Zapytaj o aktualne grupy TUS
OmniMed
ul. Puławska 45B, 5. piętro, lokal 1
05-500 Piaseczno
tel. 451 127 580
Zapraszamy rodziny z Piaseczna oraz okolicznych miejscowości: Nowej Iwicznej, Mysiadła, Lesznowoli, Czarnowa, Józefosławia, Konstancina-Jeziorny, Chylic i Zalesia.
Poznaj specjalistów pracujących z dziećmi
Dowiedz się więcej o psychologii dziecięcej
Najczęściej zadawane pytania
Co oznacza skrót TUS?
TUS oznacza Trening Umiejętności Społecznych. Jest to forma zajęć, podczas których dzieci ćwiczą między innymi komunikację, rozpoznawanie emocji, współpracę i radzenie sobie w trudnych sytuacjach społecznych.
Dla jakich dzieci przeznaczony jest TUS?
Z zajęć mogą korzystać dzieci mające trudności w relacjach, komunikacji i funkcjonowaniu w grupie. Uczestniczą w nich dzieci z ADHD, ze spektrum autyzmu oraz bez diagnozy. O przyjęciu do konkretnej grupy powinna decydować indywidualna kwalifikacja.
Czy dziecko musi mieć diagnozę, aby uczestniczyć w TUS?
Nie zawsze. Najważniejsze są potrzeby dziecka i ocena, czy grupowa forma pracy jest dla niego odpowiednia. Szczegółowe zasady mogą zależeć od programu i organizatora zajęć.
Jak długo trwają zajęcia TUS?
Czas jednego spotkania i długość programu zależą między innymi od wieku dzieci, celów grupy oraz przyjętego sposobu pracy. Aktualne informacje organizacyjne należy sprawdzić podczas zapisów.
Jak duże są grupy TUS?
Liczebność zależy od wieku i potrzeb uczestników. Grupa powinna być na tyle mała, aby prowadzący mogli obserwować każde dziecko i zapewnić mu możliwość aktywnego udziału.
Czy TUS zastępuje psychoterapię?
Nie w każdej sytuacji. TUS koncentruje się na rozwijaniu umiejętności społecznych. Dziecko może równolegle potrzebować psychoterapii, diagnozy, konsultacji rodzicielskich albo innej formy specjalistycznej pomocy.
Czy rodzice uczestniczą w zajęciach?
Najczęściej dzieci pracują w grupie bez rodziców, ale współpraca z opiekunami jest ważną częścią całego procesu. Jej dokładna forma zależy od programu i zasad ustalonych przez prowadzących.